چاپ شده در (فصلنامه علمی پژوهشی نگرش های نو در جغرافیای انسانی – شماره 20) 1395

تحلیل نقش مذهب در ساختار ژئوپلیتیکی نوین خلیج فارس

شهناز بازدار

 دانشجوی دکترای جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران،ایران

چکیده

ادیان و مذاهب در جهان متغیر امروز از جمله عوامل مؤثر در سیاستگذاری کشور ها محسوب می شوند.در آغازین هزاره ی سوم میلادی و با وقوع حادثه ی 11 سپتامبر ،گسترۀ دامنه ی مؤلفه ی مذهب تا بدان جایی رسید که بنیاد گرایی دینی ،رادیکالیسم مذهبی و...نه تنها درجامعه ی نخبگان بلکه برای قشر های وسیعی از عوام در سراسر جهان ،واژگانِ آشنایی شدند.خلیج فارس به عنوان یک منطقه ی ژئو پلیتیکی و ژئو استراتژیکی مهم ،خاستگاه مذاهب مختلف است که با گذشت زمان،حضور مذهب و فرقه های مذهبی با باور های گوناگون در پیکره ی نظام های سیاسی و عرصه های مختلف اجتماعی منطقه احساس شد به طوریکه هم اکنون به یک عنصر اصلی در مناسبات منطقه تبدیل شده و می تواند در چشم انداز ژئو پلیتیکی خلیج فارس تأثیر گذار باشد.پژوهش حاضر از نوع تحقیقات توصیفی –تحلیلی می باشد که با بهره گیری از روش مطالعات کتابخانه ای و منابع اینترنتی سعی در پاسخگویی به این سوال را دارد که با توجه به وجود فرقه ها و گروههای مذهبی مختلف در حوزه ی خلیج فارس و افزایش قدرت آنها  در صحنه های سیاسی و با در نظر گرفتن رابطه ی مذهب و تحولات ژئو پلیتیکی،مؤلفه ی مذهب چه تأثیری در معادلات و مناسبات منطقه ای و نظم جدید آن دارد؟نتایج حاصل از این تحقیق حاکی از این است که تحولات ژئو پلیتیکی خلیج فارس تحت تأثیر مستقیم عامل مذهب می باشد و روند مناسبات منطقه ای خلیج فارس به ایجاد ساختاری مبتنی بر تقابلات و تعارضات ایدئولوژیک و  نظام متأثر از جهت گیری های ایدئولوژیک کمک می نماید و با وجود اینکه به طور بالقوه مذهب از عوامل موجد همگرایی مؤثر در منطقه می تواند باشد ،مؤلفه های مذهبی تحت تأثیرعوامل داخلی و خارجی نتوانسته موجبات وحدت و همگرایی را میان کشورهای حوزه ی خلیج فارس ایجاد نماید.در این مقاله،جهت برون رفت از این ناسازگاری ،پیشنهاداتی نیز ارائه می گردد.

کلید واژه ها:مذهب،ژئو پلیتیک،خلیج فارس